ISO 42001

Een AI-beleid schrijven dat een auditor overtuigt

Een AI-beleid volgens ISO/IEC 42001 overtuigt pas als het past bij uw AI-systemen en rollen, aansluit op ander beleid (A.2.3) en aantoonbaar leeft. Zo schrijft u het.

Niels bijgewerkt op 29 oktober 2026 7 min. leestijd

Een AI-beleid schrijven dat een auditor overtuigt

Veel organisaties hebben inmiddels een paar regels over ChatGPT op het intranet staan. Dat is nog geen AI-beleid in de zin van ISO/IEC 42001. Een auditor van een certificatie-instelling leest uw beleid niet als een intentieverklaring. Hij leest het als het kader waaraan alles daarna moet voldoen: doelstellingen, risicocriteria, rollen en bewijs.

Het AI-beleid is een van de documenten die de norm verplicht stelt (clausule 5.2). Bijlage A komt er nog drie keer op terug: A.2.2 (het AI-beleid zelf), A.2.3 (afstemming met ander beleid) en A.2.4 (beoordeling van het beleid). In fase 1 van de certificeringsaudit is het een van de eerste stukken die de auditor opvraagt. Hieronder leest u wat erin hoort, wat auditors vaak afkeuren en hoe u laat zien dat het beleid ook echt werkt. Bent u nieuw met de norm, lees dan eerst wat ISO/IEC 42001 is.

Hoe schrijft u een AI-beleid dat een auditor overtuigt?

Een goed AI-beleid is kort, specifiek en verbonden met de rest van uw AI-managementsysteem. De vijf vragen hieronder helpen u om van een losse verklaring naar een beleid te gaan dat een audit doorstaat.

Wat vraagt ISO/IEC 42001 precies van het AI-beleid?

Hoofdstuk 5 van ISO/IEC 42001 volgt dezelfde opbouw als ISO 27001 en ISO 9001: leiderschap (5.1), beleid (5.2) en rollen (5.3). Clausule 5.2 vraagt de directie om een AI-beleid vast te stellen. Dat beleid is gedocumenteerde informatie en vormt het kader voor de AI-doelstellingen uit clausule 6.2. Een doelstelling die niet uit het beleid volgt, hangt in de lucht.

Bijlage A maakt het concreter. A.2.2 vraagt een gedocumenteerd beleid voor de ontwikkeling of het gebruik van AI-systemen. A.2.3 vraagt u na te gaan waar ander beleid door AI wordt geraakt. A.2.4 vraagt dat u het beleid periodiek en bij wijzigingen beoordeelt. Bijlage B, die bij deze norm normatief is, geeft per maatregel aanwijzingen voor de uitwerking. De normtekst zelf is niet vrij beschikbaar; in de praktijk werkt u met de uitgave van NEN en met uw eigen woorden.

Wat staat er in een AI-beleid dat werkt?

De norm schrijft geen vaste indeling voor. Wat auditors wel willen zien, is dat het beleid richting geeft aan beslissingen. Een beleid dat werkt, bevat in elk geval deze onderdelen:

  • Doel en reikwijdte: voor welke onderdelen, locaties en AI-systemen het beleid geldt, in lijn met het toepassingsgebied uit 4.3.
  • Uw rol: of u AI ontwikkelt en levert (aanbieder), alleen gebruikt (gebruiksverantwoordelijke) of beide.
  • Principes met gevolgen: bijvoorbeeld eerlijkheid, transparantie en uitlegbaarheid, privacy en robuustheid, telkens met wat dat betekent voor uw doelstellingen. Bijlage C van de norm noemt zulke doelstellingen als inspiratie.
  • Regels voor gebruik: welke AI-toepassingen zijn toegestaan, wat vooraf moet worden beoordeeld en hoe u met generatieve AI omgaat. De details horen in een apart gebruiksbeleid.
  • Rollen en besluitvorming: wie eigenaar is van een AI-systeem, wie een nieuw systeem goedkeurt en wanneer de AI-commissie meebeslist.
  • Melden van zorgen: hoe medewerkers en anderen zorgen over AI kunnen melden (A.3.3), los van beveiligingsincidenten.
  • Toezeggingen en herziening: wat de directie belooft en wanneer het beleid opnieuw wordt beoordeeld.

Hoe sluit het beleid aan op uw AI-inventaris en rollen?

Een beleid zonder overzicht van uw AI-systemen blijft abstract. Begin daarom met een AI-inventaris en bepaal per systeem uw rol. Neem een organisatie met vier systemen: een klantenservicechatbot op een groot taalmodel (AI-001), Microsoft 365 Copilot voor medewerkers (AI-002), cv-voorselectie in de wervingssoftware van een leverancier (AI-003) en een eigen voorspelmodel voor voorraad en inkoop (AI-004).

Voor AI-001 en AI-004 is deze organisatie aanbieder, voor AI-002 en AI-003 gebruiksverantwoordelijke. Het verschil legt u uit in het artikel over aanbieder of gebruiksverantwoordelijke. Het beleid hoeft die systemen niet op te sommen, maar moet ze wel dekken. Bijvoorbeeld met een regel dat AI-systemen met een hoog risico, zoals de cv-voorselectie onder bijlage III punt 4, alleen worden gebruikt met menselijk toezicht door bekwame personen. Die verplichting uit artikel 26 van de AI-verordening geldt vanaf 2 december 2027, maar uw beleid kan er nu al op inspelen.

Welk ander beleid moet u bijwerken (A.2.3)?

Een veelgehoorde bevinding is dat het AI-beleid er wel is, maar dat het aanpalende beleid nooit is bijgewerkt. A.2.3 vraagt juist die afstemming. Leg in een overzicht vast welk bestaand beleid AI raakt en wat u hebt aangepast. In de documentenset is dat AIMS-F-A.2.3-01 (Afstemming AI-beleid met ander beleid).

Bestaand beleid Waar AI het raakt Voorbeeld van een aanpassing
Privacybeleid Geautomatiseerde besluiten (AVG art. 22) en DPIA (AVG art. 35) Bij AI-systemen met persoonsgegevens altijd toetsen of een DPIA nodig is
Beveiligingsbeleid Beveiliging van AI-systemen, gebruik van externe modellen Geen vertrouwelijke gegevens in niet-goedgekeurde AI-diensten
HR-beleid Werving, beoordeling en het volgen van medewerkers Instemming van de ondernemingsraad vragen waar WOR art. 27 lid 1 sub l van toepassing is
Inkoopbeleid Inkoop van AI-diensten en software met AI-functies Leveranciersvragenlijst en contractclausules, zoals geen training op onze data
Communicatiebeleid Transparantie naar klanten Melden dat een klant met een chatbot praat (AI-verordening art. 50)

De transparantieplicht van artikel 50 geldt sinds 2 augustus 2026. Voor de chatbot AI-001 is dat dus geen toekomstmuziek meer.

Hoe toont u aan dat het beleid leeft?

Een ondertekend document in een map is nog geen bewijs van werking. In fase 2 neemt de auditor een steekproef en volgt hij een echt AI-systeem van begin tot eind. Hij wil dan zien dat het beleid daarin terugkomt. Zorg voor deze bewijsstukken:

  • een verklaring van betrokkenheid van de directie (AIMS-F-5.1-01);
  • bewijs dat het beleid is gecommuniceerd, bijvoorbeeld een overzicht van sessies, intranetberichten en leesbevestigingen (AIMS-F-5.2-01);
  • maatregelen ter ondersteuning van AI-geletterdheid, gekoppeld aan de rollen in het beleid;
  • een vastgelegde beoordeling van het beleid met datum, uitkomst en besluit (AIMS-F-A.2.4-01);
  • de bespreking van het beleid in de directiebeoordeling (9.3).

Let ook op de kwaliteit van het bewijs. Auditors willen gedateerde stukken met versiebeheer, een herkenbare goedkeurder en vastgelegde besluiten.

Veelgestelde vragen

Volstaat een AI-beleid om aan de AI-verordening te voldoen?

Nee. Het AI-beleid hoort bij ISO/IEC 42001, en die norm is geen geharmoniseerde norm onder de AI-verordening. Hij geeft dus geen vermoeden van conformiteit. Een goed AI-beleid helpt wel aantonen dat u verplichtingen zoals artikel 4, artikel 26 en artikel 50 organiseert. Meer hierover leest u in ISO 42001 versus de AI-verordening.

Hoe uitgebreid moet een AI-beleid zijn?

Kort en specifiek werkt beter dan lang en algemeen. Leg in het AI-beleid de richting, de principes, de rollen en de herziening vast. Werk de regels voor dagelijks gebruik, ontwikkeling en data uit in aparte beleidsstukken, zodat het hoofdbeleid stabiel blijft en de details sneller kunnen meebewegen.

Kan het AI-beleid onderdeel zijn van ons bestaande beleid voor ISO 27001?

Een apart AI-beleid is het duidelijkst voor medewerkers en auditor. Wel stemt u het af op uw bestaande beleid, zoals A.2.3 vraagt. Werkt u al met ISO 27001, dan kunt u het managementsysteem grotendeels hergebruiken. Hoe dat werkt, leest u bij ISO/IEC 42001 en ISO 27001 combineren.

Wie stelt het AI-beleid vast?

De directie. Clausule 5 legt het leiderschap en het vaststellen van het beleid bij de hoogste leiding. Een AI-governanceverantwoordelijke of AI-commissie kan het concept opstellen, maar de directie ondertekent en draagt het uit.

Hoe vaak moet u het AI-beleid herzien?

A.2.4 vraagt beoordeling op geplande momenten en bij wijzigingen. Denk aan een nieuw AI-systeem met een hoog risico, een andere rol of nieuwe regelgeving, zoals de Digital Omnibus die op 27 juli 2026 in werking trad. Koppel de vaste beoordeling aan de directiebeoordeling, zodat u hem niet vergeet.

Conclusie

Een AI-beleid overtuigt een auditor als het aansluit op uw AI-systemen, uw rol per systeem en uw andere beleid, en als u kunt laten zien dat het wordt gebruikt. Begin bij de inventaris, houd het beleid kort en leg de afstemming en de beoordeling aantoonbaar vast. Wilt u niet met een leeg vel beginnen, bekijk dan de documenttemplates voor ISO 42001 of lees meer over de aanpak op de pagina ISO 42001.

Veelgestelde vragen

Volstaat een AI-beleid om aan de AI-verordening te voldoen?

Nee. Het AI-beleid hoort bij ISO/IEC 42001, en die norm is geen geharmoniseerde norm onder de AI-verordening. Hij geeft dus geen vermoeden van conformiteit. Een goed AI-beleid helpt wel aantonen dat u verplichtingen zoals artikel 4, artikel 26 en artikel 50 organiseert. Meer hierover leest u in ISO 42001 versus de AI-verordening.

Hoe uitgebreid moet een AI-beleid zijn?

Kort en specifiek werkt beter dan lang en algemeen. Leg in het AI-beleid de richting, de principes, de rollen en de herziening vast. Werk de regels voor dagelijks gebruik, ontwikkeling en data uit in aparte beleidsstukken, zodat het hoofdbeleid stabiel blijft en de details sneller kunnen meebewegen.

Kan het AI-beleid onderdeel zijn van ons bestaande beleid voor ISO 27001?

Een apart AI-beleid is het duidelijkst voor medewerkers en auditor. Wel stemt u het af op uw bestaande beleid, zoals A.2.3 vraagt. Werkt u al met ISO 27001, dan kunt u het managementsysteem grotendeels hergebruiken. Hoe dat werkt, leest u bij ISO/IEC 42001 en ISO 27001 combineren.

Wie stelt het AI-beleid vast?

De directie. Clausule 5 legt het leiderschap en het vaststellen van het beleid bij de hoogste leiding. Een AI-governanceverantwoordelijke of AI-commissie kan het concept opstellen, maar de directie ondertekent en draagt het uit.

Hoe vaak moet u het AI-beleid herzien?

A.2.4 vraagt beoordeling op geplande momenten en bij wijzigingen. Denk aan een nieuw AI-systeem met een hoog risico, een andere rol of nieuwe regelgeving, zoals de Digital Omnibus die op 27 juli 2026 in werking trad. Koppel de vaste beoordeling aan de directiebeoordeling, zodat u hem niet vergeet.

Verder lezen over ISO 42001

Alle artikelen over ISO 42001

ISO 42001

AI-managementsysteem met kant-en-klare templates, Coach en kennisbank.

Pakket bekijken