De transparantieplicht van artikel 50
Sinds 2 augustus 2026 geldt de transparantieplicht van artikel 50. Lees wie chatbots, deepfakes en AI-teksten moet melden of labelen en wat er uiterlijk 2 december 2026 moet gebeuren.

Sinds 2 augustus 2026 moet een bezoeker die met de chatbot op uw website praat, weten dat er geen mens antwoordt. Dat lijkt een kleinigheid. Toch raakt de transparantieplicht van artikel 50 veel meer organisaties dan alleen de bouwers van chatbots.
De AI-verordening (AI Act), Verordening (EU) 2024/1689, gewijzigd bij Verordening (EU) 2026/1744 (de Digital Omnibus), bevat in artikel 50 transparantieverplichtingen voor bepaalde AI-systemen. Die gelden los van de risicoklasse. Ook een systeem met minimaal risico kan eronder vallen, en een systeem met een hoog risico kan er daarnaast onder vallen. Hieronder leest u wie wat moet doen, sinds wanneer, en hoe u dit inbedt in een AI-managementsysteem volgens ISO/IEC 42001.
Wat houdt de transparantieplicht van artikel 50 in?
Artikel 50 draait om één principe: mensen moeten kunnen weten wanneer AI in het spel is. Dat geldt bij een gesprek, bij beeld of tekst die door AI is gemaakt, en bij systemen die iets afleiden uit iemands gezicht of stem. De plicht is verdeeld over twee rollen. Het verschil tussen die rollen leest u in het kennisbankartikel aanbieder of gebruiksverantwoordelijke: uw rol per AI-systeem.
Welke situaties vallen onder artikel 50?
Artikel 50 onderscheidt vier situaties. De eerste twee liggen bij de aanbieder, de laatste twee bij de gebruiksverantwoordelijke.
| Lid | Wie | Situatie | Wat u moet doen |
|---|---|---|---|
| 1 | Aanbieder | Het AI-systeem communiceert rechtstreeks met mensen, zoals een chatbot | Mensen informeren dat zij met AI communiceren, tenzij dat voor een oplettende persoon al duidelijk is |
| 2 | Aanbieder | Het systeem genereert synthetische audio, beelden, video of tekst | De output machineleesbaar markeren, zodat te herkennen is dat die kunstmatig is gemaakt of bewerkt |
| 3 | Gebruiksverantwoordelijke | U gebruikt een systeem voor emotieherkenning of biometrische categorisering | De betrokken personen informeren over de werking en de AVG naleven |
| 4 | Gebruiksverantwoordelijke | U maakt of bewerkt een deepfake, of publiceert AI-tekst om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang | Bekendmaken dat de inhoud kunstmatig is gemaakt of bewerkt |
Bij de tekst uit lid 4 geldt een uitzondering als een mens de tekst redactioneel heeft beoordeeld en iemand de redactionele verantwoordelijkheid draagt. Bij duidelijk artistiek, satirisch of fictief werk volstaat een passende vermelding die het werk niet verstoort.
Sinds wanneer geldt de plicht?
De transparantieverplichtingen gelden sinds 2 augustus 2026. De Digital Omnibus heeft die datum niet verschoven. Alleen voor de machineleesbare markering uit lid 2 is er respijt: systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, moeten uiterlijk 2 december 2026 aan die markering voldoen. Daarmee is artikel 50 een van de verplichtingen die nu al gelden, naast de verboden AI-praktijken en AI-geletterdheid uit artikel 4.
Dat maakt artikel 50 anders dan de regels voor hoog risico, die pas vanaf 2 december 2027 gelden voor bijlage III. Hoe die categorie werkt, leest u in wanneer is een AI-systeem hoog risico? De volledige tijdlijn staat in de AI-verordening na de Digital Omnibus: alle data op een rij.
Hoe meldt u dat iemand met een chatbot praat?
Neem een klantenservicechatbot op uw website, gebouwd op een groot taalmodel van een leverancier. Omdat u de toepassing zelf bouwt en onder eigen naam in gebruik neemt, bent u aanbieder van die chatbot. Lid 1 geldt dan voor u. Een werkbare aanpak:
- Toon de melding vóór of bij het eerste bericht, zichtbaar in het chatvenster zelf.
- Bouw de melding in het systeem in, zodat zij niet verdwijnt als het venster elders wordt ingebed.
- Houd de tekst kort en begrijpelijk, in de taal van de bezoeker en leesbaar voor schermlezers.
- Meld het ook als het gesprek wordt overgedragen aan een medewerker, en weer terug.
- Verwijs naar meer informatie, bijvoorbeeld een publieke verklaring over uw gebruik van AI.
- Test de melding na elke update van het model of de website, en leg het resultaat vast.
Een melding die alleen in de algemene voorwaarden of de privacyverklaring staat, is niet genoeg. De informatie moet uiterlijk bij de eerste interactie duidelijk zichtbaar zijn.
Wat betekent artikel 50 voor medewerkers die met AI inhoud maken?
Gebruikt uw organisatie een AI-assistent zoals Microsoft 365 Copilot, dan bent u voor dat systeem gebruiksverantwoordelijke. Zolang medewerkers er interne teksten mee schrijven, raakt artikel 50 u niet. Dat verandert zodra iemand er een gegenereerde video of stem mee maakt die echt lijkt, of een persbericht of publieksinformatie publiceert zonder menselijke redactie.
Leg daarom in uw beleid voor verantwoord gebruik vast wanneer inhoud moet worden gelabeld en wie de redactionele verantwoordelijkheid draagt. Marketing en communicatie zijn hier meestal de eigenaar. Lid 3 speelt voor de meeste organisaties weinig: emotieherkenning op de werkplek is bovendien een verboden praktijk, met uitzonderingen om medische of veiligheidsredenen.
Hoe sluit artikel 50 aan op ISO/IEC 42001?
ISO/IEC 42001 vraagt in bijlage A dat u bepaalt welke informatie gebruikers en andere belanghebbenden nodig hebben. Maatregel A.8.2 gaat over informatie voor gebruikers, A.8.5 over verplichtingen om informatie te verstrekken. Artikel 50 is precies zo’n verplichting. De norm dekt de wettelijke eis daarmee deels; de concrete uitwerking per systeem doet u zelf. Meer over de maatregelen leest u in de 38 beheersmaatregelen van bijlage A.
In de documentenset hoort hier de procedure AIMS-AA-50 Transparantieverplichtingen uit map AA (AI-verordening) bij, samen met AIMS-F-A.8.5-02 Publieke transparantieverklaring AI, het register AIMS-F-A.8.5-01 Register informatieplichten en AIMS-F-A.8.2-01 Gebruikersinformatie AI-systeem. De regels voor medewerkers staan in AIMS-B-A.9 Beleid verantwoord gebruik van AI. Zo is transparantie geen losse actie op de website, maar een vast onderdeel van uw AI-managementsysteem dat terugkomt in de interne audit.
Veelgestelde vragen
Geldt artikel 50 ook voor AI-systemen met minimaal risico?
Ja. Artikel 50 staat los van de risicoklasse. Een chatbot met minimaal risico valt er net zo goed onder als een systeem met een hoog risico. Bepaal daarom voor elk AI-systeem apart of een van de vier situaties zich voordoet, en leg die afweging vast.
Is een vermelding in de privacyverklaring voldoende?
Nee. De informatie moet uiterlijk bij de eerste interactie of blootstelling duidelijk en herkenbaar worden gegeven. Een zin in de privacyverklaring of de algemene voorwaarden voldoet daar niet aan. De melding hoort in de chat zelf, bij het beeld of bij de tekst.
Moet elke tekst die met AI is geschreven een label krijgen?
Nee. Lid 4 gaat over tekst die wordt gepubliceerd om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang. Ook dan vervalt de plicht als een mens de tekst redactioneel heeft beoordeeld en iemand de redactionele verantwoordelijkheid draagt. Interne notities en e-mails vallen er niet onder.
Wat is een machineleesbare markering?
Een technische kenmerking van AI-output, zoals metadata of een onzichtbaar watermerk, waardoor software kan vaststellen dat inhoud kunstmatig is gemaakt of bewerkt. Die plicht ligt bij de aanbieder van het systeem. Voor systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, geldt zij uiterlijk 2 december 2026.
Wie houdt in Nederland toezicht op artikel 50?
Dat regelt de Uitvoeringswet AI-verordening, die nog in voorbereiding is. Volgens het wetsvoorstel worden naar verwachting de Autoriteit Persoonsgegevens (Directie Coördinatie Algoritmes) en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur de coördinerende markttoezichthouders, naast sectorale toezichthouders. Controleer de actuele stand voordat u een toezichthouder in een document noemt.
Conclusie
De transparantieplicht van artikel 50 geldt sinds 2 augustus 2026 en raakt zowel aanbieders als gebruiksverantwoordelijken. Wie een chatbot aanbiedt, meldt dat er AI aan het woord is. Wie met AI deepfakes of publieksteksten maakt, maakt dat bekend. Voor de machineleesbare markering bij bestaande systemen loopt de termijn tot 2 december 2026.
Breng daarom per AI-systeem in kaart welke situatie geldt, richt de melding of het label in en test of het werkt. Wilt u dat aantoonbaar vastleggen, bekijk dan hoe het ISO/IEC 42001-pakket transparantie uitwerkt in een procedure, een publieke verklaring en een register, of blader door de documenttemplates voor ISO/IEC 42001.
Veelgestelde vragen
Geldt artikel 50 ook voor AI-systemen met minimaal risico?
Ja. Artikel 50 staat los van de risicoklasse. Een chatbot met minimaal risico valt er net zo goed onder als een systeem met een hoog risico. Bepaal daarom voor elk AI-systeem apart of een van de vier situaties zich voordoet, en leg die afweging vast.
Is een vermelding in de privacyverklaring voldoende?
Nee. De informatie moet uiterlijk bij de eerste interactie of blootstelling duidelijk en herkenbaar worden gegeven. Een zin in de privacyverklaring of de algemene voorwaarden voldoet daar niet aan. De melding hoort in de chat zelf, bij het beeld of bij de tekst.
Moet elke tekst die met AI is geschreven een label krijgen?
Nee. Lid 4 gaat over tekst die wordt gepubliceerd om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang. Ook dan vervalt de plicht als een mens de tekst redactioneel heeft beoordeeld en iemand de redactionele verantwoordelijkheid draagt. Interne notities en e-mails vallen er niet onder.
Wat is een machineleesbare markering?
Een technische kenmerking van AI-output, zoals metadata of een onzichtbaar watermerk, waardoor software kan vaststellen dat inhoud kunstmatig is gemaakt of bewerkt. Die plicht ligt bij de aanbieder van het systeem. Voor systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, geldt zij uiterlijk 2 december 2026.
Wie houdt in Nederland toezicht op artikel 50?
Dat regelt de Uitvoeringswet AI-verordening, die nog in voorbereiding is. Volgens het wetsvoorstel worden naar verwachting de Autoriteit Persoonsgegevens (Directie Coördinatie Algoritmes) en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur de coördinerende markttoezichthouders, naast sectorale toezichthouders. Controleer de actuele stand voordat u een toezichthouder in een document noemt.
Verder lezen over ISO 42001
- Tien veelgemaakte fouten bij ISO 42001 Van een AI-inventaris met gaten tot een impactbeoordeling die nooit wordt bijgewerkt: tien fouten die auditors bij ISO/IEC…
- De interne audit van uw AI-managementsysteem De interne audit (9.2) laat zien of uw AI-managementsysteem werkt. Zo stelt u een auditprogramma op, kiest u…
- ISO 42001-certificering: zo verloopt de audit Hoe verloopt de certificeringsaudit voor ISO/IEC 42001? Over de keuze van de instelling, fase 1 en fase 2,…
