ISO/IEC 42001

ISO/IEC 42001-certificering: audit, certificatie-instelling, kosten en doorlooptijd

Hoe de certificatie voor ISO/IEC 42001 verloopt: welke instellingen in Nederland geaccrediteerd zijn, wat de auditor in fase 1 en fase 2 wil zien, wat de kosten bepaalt en hoe lang het duurt.

Bijgewerkt op 8 min. leestijd

In het kort: Een ISO/IEC 42001-certificaat haalt u bij een certificatie-instelling die daarvoor is geaccrediteerd. In Nederland zijn dat volgens de Raad voor Accreditatie BSI, DNV en TÜV NORD (stand 2026). De audit verloopt in fase 1 (opzet) en fase 2 (werking per AI-systeem), gevolgd door jaarlijkse toezichtsaudits en hercertificering in jaar 3. Tarieven worden niet gepubliceerd; de kosten hangen vooral af van de auditduur, die de instelling bepaalt volgens ISO/IEC 42006.

ISO/IEC 42001 is de eerste certificeerbare managementsysteemnorm voor AI. De markt is nog jong: er zijn wereldwijd weinig geaccrediteerde certificatie-instellingen en relatief weinig gecertificeerde organisaties. Dat maakt een goede voorbereiding en een zorgvuldige keuze van de instelling extra belangrijk. Dit artikel beschrijft hoe de certificatie verloopt, wat de auditor wil zien en wat de kosten en de doorlooptijd bepaalt. Hoe u er naartoe werkt, staat in het stappenplan naar ISO/IEC 42001-certificering.

Wat certificeert een ISO/IEC 42001-certificaat precies?

Het certificaat zegt dat uw organisatie een AI-managementsysteem heeft dat aan ISO/IEC 42001 voldoet en dat werkt. Het certificeert de organisatie, niet een product. Dat is een wezenlijk verschil met de AI-verordening (AI Act), die elk AI-systeem met een hoog risico als product reguleert, met eisen per systeem.

ISO/IEC 42001 is geen geharmoniseerde norm onder de AI-verordening. Een certificaat geeft daarom geen vermoeden van conformiteit met de AI-verordening. Het helpt wel aantonen dat u AI beheerst inzet: met een inventaris, een risicobeoordeling, een impactbeoordeling, menselijk toezicht en een werkende verbetercyclus. Hoe de twee kaders zich verhouden, leest u in ISO/IEC 42001 en de AI-verordening en in het blog over twee kaders en één aanpak.

Welke certificatie-instellingen mogen in Nederland certificeren?

Voor een geaccrediteerd certificaat heeft u een instelling nodig die specifiek voor ISO/IEC 42001 is geaccrediteerd. In Nederland verleende de Raad voor Accreditatie (RvA) in januari 2025 de eerste accreditaties, aan BSI en DNV. TÜV NORD volgde in februari 2026. Andere instellingen werken aan een accreditatie; controleer daarom altijd de actuele stand in het register van de RvA.

Wereldwijd gaat het om een beperkt aantal geaccrediteerde instellingen, aanzienlijk minder dan het aantal partijen dat ISO/IEC 42001-certificaten aanbiedt. Vraag dus niet alleen of een instelling certificeert, maar ook onder welke accreditatie.

Geaccrediteerde instellingen werken volgens ISO/IEC 42006:2025, gepubliceerd op 7 juli 2025. Die norm stelt eisen aan certificatie-instellingen bovenop ISO/IEC 17021-1, bevat een normatieve bijlage over de auditduur en vraagt een auditteam met naast een managementsysteemauditor ook een AI-specialist.

Waar u op letWaaromHoe u het controleert
Accreditatie voor ISO/IEC 42001Alleen dan is het certificaat geaccrediteerdRegister van de RvA
AI-specialist in het auditteamVereist door ISO/IEC 42006Vraag de samenstelling van het team op
Combinatie met een bestaande auditGedeelde clausules hoeven niet dubbelVraag een gecombineerd auditplan
Auditdagen per norm in de offerteDe prijs volgt uit dagen maal dagtariefLaat fase 1, fase 2 en toezicht apart prijzen
PlanningWeinig instellingen, beperkte capaciteitVraag ruim vooraf naar beschikbare data

Hoe verloopt de certificatie-audit?

De cyclus is dezelfde als bij andere ISO-managementsystemen:

  1. Fase 1 (opzet). De auditor beoordeelt of het systeem op papier compleet is en of u klaar bent voor fase 2.
  2. Tussenperiode. U lost de bevindingen uit fase 1 op.
  3. Fase 2 (werking). De auditor toetst of het systeem in de praktijk werkt, met gesprekken en een steekproef van AI-systemen.
  4. Certificaat. Na afhandeling van eventuele afwijkingen ontvangt u het certificaat.
  5. Toezichtsaudits. In het tweede en derde jaar volgt telkens een toezichtsaudit.
  6. Hercertificering. In jaar 3 volgt een volledige beoordeling voor een nieuwe cyclus.

Wat wil de auditor in fase 1 zien?

In fase 1 kijkt de auditor naar de opzet van uw AI-managementsysteem:

  • het toepassingsgebied, het AI-beleid en de AI-doelstellingen;
  • de methode voor de AI-risicobeoordeling en de resultaten ervan;
  • het proces voor de impactbeoordeling van AI-systemen;
  • de verklaring van toepasselijkheid en het AI-risicobehandelplan;
  • rollen, verantwoordelijkheden en opleidingsregistraties;
  • de procedures voor interne audit en directiebeoordeling.

De tekortkoming die in deze fase het meest wordt gevonden, is een AI-inventaris met gaten of zonder eigenaar per systeem. Begin daar dus mee; het blog over het opstellen van een AI-inventaris laat zien hoe.

Wat toetst de auditor in fase 2?

In fase 2 kiest de auditor een of meer echte AI-systemen en volgt hij die van begin tot eind. Hij vraagt bijvoorbeeld naar de impactbeoordeling van dat systeem, het besluit om het in gebruik te nemen, de monitoringuitvoer van het vorige kwartaal, de interne audit en een afgesloten corrigerende maatregel. Een set die alleen beleid oplevert, komt daardoor niet door fase 2.

Neem AI-003, de cv-voorselectie in de wervingssoftware van een leverancier. Een volledig bewijsspoor loopt van de inventaris en de classificatie als hoog risico (bijlage III punt 4), via de leveranciersbeoordeling, de impactbeoordeling en de risicobehandeling, naar het inzetbesluit, het logboek van menselijk toezicht en de monitoring. Daarbij beoordeelt de auditor ook de kwaliteit van het bewijs:

  • gedateerd en voorzien van een versie;
  • goedgekeurd door de bevoegde persoon, met het besluit vastgelegd;
  • de lus gesloten: bij elke afwijking een maatregel én een effectiviteitstoets;
  • elk AI-systeem in het toepassingsgebied volledig, niet alleen het voorbeeld;
  • interne audits door iemand die zijn eigen werk niet toetst;
  • snel terug te vinden.

Welke bevindingen komen vaak voor?

Clausule of maatregelVeel gevonden
4.1 en 4.2Context zonder AI; betrokkenen die door AI worden geraakt ontbreken
4.3AI-toepassingen, zoals HR-screening, zonder motivering buiten het toepassingsgebied
5.3Rollenoverzicht zonder namen
6.1.2 en 8.4Impactbeoordeling nooit herzien, ook niet na een nieuwe modelversie
6.1.3Restrisico niet formeel aanvaard, of uitsluitingen in de VvT slecht gemotiveerd
6.2 en 9.1Doelstellingen niet meetbaar; indicatoren nooit ingevuld
7.2Opleiding zonder meting van het effect
9.2 en 10.2Auditor toetst eigen werk; corrigerende maatregel zonder effectiviteitstoets
A.2.3Ander beleid niet bijgewerkt voor AI
A.3.3Meldkanaal voor zorgen over AI niet los van beveiligingsincidenten
A.5Maatschappelijke dimensie ontbreekt in de impactbeoordeling
A.10Geen beoordeling van AI-leveranciers en geen AI-clausules in contracten

Meer over de maatregelen van bijlage A leest u in De 38 beheersmaatregelen van bijlage A.

Wat bepaalt de kosten van certificering?

Geen enkele certificatie-instelling publiceert tarieven voor ISO/IEC 42001. Bedragen die online rondgaan, zijn indicaties van adviseurs en vergelijkingssites. De prijs hangt af van een aantal factoren die u zelf kunt beïnvloeden of op zijn minst kunt voorspellen.

KostenpostEenmalig of terugkerendWat het bedrag bepaalt
Certificatie-audit fase 1 en fase 2Eenmalig per cyclusAantal auditdagen volgens ISO/IEC 42006, omvang van de organisatie, aantal en aard van de AI-systemen, dagtarief
ToezichtsauditsJaarlijksKleinere steekproef, minder dagen dan de initiële audit
HercertificeringElke drie jaarVolledige beoordeling van het systeem voor een nieuwe cyclus
NormtekstEenmaligAankoop bij NEN
DocumentatieEenmaligZelf schrijven of een documentenset gebruiken
Interne tijdDoorlopendUren van projectleider, eigenaren van AI-systemen, privacy en IT
Extern advies en opleidingOptioneelHoeveel kennis u zelf in huis heeft

De grootste knoppen zijn de omvang van uw toepassingsgebied en uw rol. Een organisatie die AI alleen gebruikt, heeft minder maatregelen en dus minder auditwerk dan een aanbieder die ook de levenscyclus en het databeheer moet aantonen. Een gecombineerde audit met ISO 27001 kan dagen schelen, omdat de gemeenschappelijke clausules één keer worden geaudit. Hoeveel precies, verschilt per instelling; vraag het in de offerte. Zie ook ISO/IEC 42001 en ISO 27001 combineren.

Hoe lang duurt het tot het certificaat?

Marktbronnen noemen zes tot twaalf maanden van start tot certificaat voor een mkb-organisatie. Met een bestaand ISO 27001-systeem kan het korter, maar de korte doorlooptijden die sommige aanbieders noemen, zijn claims zonder onderbouwing. Reken ook de planning van de certificatie-instelling mee: er zijn weinig geaccrediteerde instellingen, dus vraag tijdig een offerte en een datum aan.

Plan de audit bovendien niet direct na het schrijven van de documenten. De auditor wil in fase 2 zien dat het systeem een tijd heeft gewerkt, met ingevulde registraties, monitoringgegevens, een afgeronde interne audit en een directiebeoordeling.

Veelgestelde vragen

Is een ISO/IEC 42001-certificaat verplicht onder de AI-verordening?

Nee. De AI-verordening verplicht geen certificering volgens ISO/IEC 42001, en het certificaat geeft geen vermoeden van conformiteit. Het helpt wel aantonen dat u AI binnen een beheerst systeem inzet.

Kan ik de audit combineren met mijn ISO 27001-audit?

Ja. Gecombineerde audits zijn gangbaar. De gemeenschappelijke clausules worden waar mogelijk één keer geaudit; het AI-deel apart, door een team met een AI-specialist. U krijgt wel twee certificaten, elk met een eigen toepassingsgebied.

Hoe herken ik een geaccrediteerd certificaat?

Controleer bij de accreditatie-instelling, in Nederland de RvA, of de certificatie-instelling voor ISO/IEC 42001 is geaccrediteerd. Een accreditatie voor ISO 27001 of ISO 9001 telt niet mee.

Hoe lang is het certificaat geldig?

Een cyclus duurt drie jaar, met een toezichtsaudit in het tweede en derde jaar en een hercertificering aan het eind. Tussendoor onderhoudt u het systeem gewoon: elke toezichtsaudit bekijkt opnieuw een steekproef van AI-systemen.

Wat kost een ISO/IEC 42001-certificering?

Dat hangt af van het aantal auditdagen, uw omvang, het aantal AI-systemen en uw rol. Instellingen publiceren geen tarieven; vraag daarom bij ten minste twee geaccrediteerde instellingen een offerte met de auditdagen per fase. Wilt u eerst weten wat certificering in het algemeen inhoudt, kijk dan op certificeren.

Het ISO/IEC 42001-pakket van Online ISO bevat een gids voor certificeringsgereedheid met het bewijsspoor per AI-systeem. Bekijk de documenten, lees meer over het pakket, of neem contact op voor een vraag.